Historie van de lucifer

 

Swedish Match is een van de grootste fabrikanten van lucifers ter wereld. Het bedrijf ontstond uit de luciferindustrie die zich rond 1850 in Zuid Zweden ontwikkelde. Vroeger waren er meer dan 130 lucifer fabrieken door Zweden. Een daarvan stond in Uddevalla, die over genomen is door Swedish Match rond 1960. Vandaag de dag is Swedish Match ZwaluwIndustries AB (SMI) de enige grote speler binnen Europa.  Daarnaast bundelde het concern in de loop der jaren ook talloze importeurs en lokale fabrieken buiten Zweden, waaronder de Amsterdamse importeur J.W. Attema & Co. Dit bedrijf introduceerde Zwaluw, toen nog geproduceerd in de Uddevalla Tändsticksfabrik, in 1895 op de Nederlandse markt, en stond daarmee aan de basis van een merk dat al meer dan 115 jaar verkrijgbaar is op de Nederlandse markt.

 

 

Made in Sweden

 

Zweden leent zich uitstekend voor het produceren van lucifers om twee redenen. Op de eerste plaats staat de beschikbaarheid van Espen hout. Dit hout heeft de ideale karaktereigenschappen om te fungeren als lucifer. Het versplintert niet, heeft enige flexibiliteit waardoor het niet makkelijk breekt en het is toch sterk. Anderzijds is Zweden geschikt door de koele temperatuur. Hierdoor kunnen lucifers gedurende het proces voldoende afkoelen om de gewenste kwaliteit te waarborgen.
SMI is ook FSC gecertificeerd. FSC staat voor Forest Stewardship Council en is een organisatie verantwoordelijk voor responsible forestry. SMI produceren ongeveer 38 miljard vuurtjes per jaar.

 

 

Luciferindustrie in Nederland

 

Tussen 1890 en 1920 voltrok zich geleidelijk een concentratieproces van lucifer fabrikanten in Nederland. Zo werden in 1887 de N.V. Vereenigde Nederlandsche Lucifersfabrieken Zwaluwte Eindhoven opgericht. Het betrof hier een samengaan van de Amersfoortse Stoomlucifersfabriek, de N.V. Lucifersfabriek te Apeldoorn, Bastiaans te Deventer en de firma Mennen en Keunen te Eindhoven.
De tweede grote fusie dateert van 12 augustus 1920. Deelnemers in deze fusie waren de N.V. Vereenigde Nederlandsche Lucifersfabrieken; de Teteringsche Stoomlucifersfabriek en Eras & Paulson (“de Vlinder”), beide te Breda. En de Stoomlucifersfabriek Ch. Loyens & Co. in Roosendaal. De laatst genoemde fabriek werd meteen na de fusie gesloten.

 

Per 1 januari 1924 gaven de V.H.L.F. de verkoop van hun producten voor Nederland in handen van de distributeur J.W. Attema & Co. De concentratie ging steeds verder en de in 1936 opgerichte Nationale Lucifersfabriek N.V. te Weert werd tenslotte in 1968 door de V.H.L.F. overgenomen. De Molen-lucifersfabriek te Eindhoven (V.H.L.F.) werd tenslotte in 1980 gesloten en sindsdien is er in ons land geen lucifersfabriek meer.

 

 
Beeldmerk Zwaluw

 

De Amsterdamse importeur J.W. Attema & Co wilde in 1895 een beeldmerk uniek voor de Nederlandse markt en besloot de Nederlandse Zwaluw te koppelen aan het lucifermerk. Met dit besluit was het merk Zwaluw geboren. Consumenten noemen de lucifers ook nog regelmatig SÄKERHETS TÄNDSTICKOR.  Door deze twee woorden leggen consumenten ook nog de link dat de geschiedenis van de Zwaluw lucifer een verband zou hebben met een tandenstoker. In werkelijkheid staat het voor safety light stick, oftewel veiligheidslucifer. De Pariffinerade die ook op de verpakking staat is onderdeel van deze claim. De veiligheidslucifer is de opvolger van de strijklucifer die twee decennia eerder ontstond. De strijk- of wrijvingslucifer ontbrandt door de hitte die ontstaat door de kop van de lucifer (snel) over een ruw (of stroef) voorwerp te strijken. Een beeld dat we wel Zwaluwkennen uit oude ‘westerns’ waarin stoere cowboys de lucifer ontsteken door deze in een rappe beweging over de zool van de laars te halen.
De moderne veiligheidslucifer ontvlamt alléén wanneer deze bij een bepaalde temperatuur in contact komt met een oppervlak dat is gedrenkt in een speciaal preparaat, dat aangebracht is op de zijkanten van het luciferdoosje. Door het stokje met paraffine te behandelen, blijft de lucifer stabiel branden en wordt nagloeien voorkomen.
Waarom Zwaluw in 4 talen op de verpakking staat, is onderdeel van de rijke geschiedenis van Zwaluw. Dit merk is door het succes in Nederland over de hele wereld geëxporteerd, maar concentreerde zich voornamelijk op west Afrika. Vandaag de dag is het nog verkrijgbaar in Sierra Leon, Gambia, Singapore en Bermuda, maar de Nederlandse markt is  veruit de meest trouwe markt die verbonden is met het merk Zwaluw en in Nederland is het een begrip geworden.
De vier beeldmerken aan de zijkant van de Zwaluw onderstrepen wederom de historie. Dit zijn medailles die de zwaluw lucifer gewonnen heeft voor de kwaliteit van de lucifer. In de 20e eeuw, toen aanstekers nog nauwelijks gebruikt werden, bestonden er internationale beurzen voor de lucifer industrie.  Zwaluw heeft vier keer de prijs gewonnen als beste lucifer op de markt. 

 

In Nederland groeide generatie na generatie op met de rood-geel-zwarte tändstickor doosjes uit Uddevalla op de keukentafel. Tot de fabrikant enkele jaren geleden besloot de verpakking met een facelift de 21e eeuw te doen ingaan. ‘We geven ruiterlijk toe dat het niet verstandig was de verpakking te veranderen’, erkende Swedish Match achteraf. ‘Mensen kopen vaak als vanzelfsprekend Zwaluw lucifers. Ze weten dat dit een prima keuze is, meestal omdat het bekende pakje ook al standaard aanwezig was in het ouderlijk huis’. Veel consumenten herkenden in de nieuwe verpakking echter niet meer het vertrouwde merk. De geliefde tändstickor leek gevlogen.

 

 
Wedergeboorte

 

Inmiddels is de vertrouwde verpakking weer terug in de winkels. De doosjes dragen een fraai gestileerde weergave van het etiket uit 1914 dat slechts in details afwijkt van het Zwaluworigineel. Kijkt u maar eens goed.

 

Zwaluw lucifers zijn veilig, breken niet, vonken niet, ontsteken niet vanzelf en gloeien niet na. Ze zijn  in elke supermarkt verkrijgbaar in drie varianten. Kortere lucifers in de handige en gemakkelijk mee te nemen kleine doosjes. De (langere) traditionele lucifer in het grotere doosje voor thuis en de Zwaluw huishoudlucifer in de grote voorraaddoos voor veelvuldig gebruik in de keuken.  Vandaag de dag is Scandinavian Tobacco Group Nederland de trotse importeur van Zwaluw lucifers en hebben zij het merk gebruikt om naast lucifers ook vuurproducten als briketten, haardhout en kant en klare bbq op de markt te brengen.